In MemoriamDe gedeporteerde en vermoorde Joodse, Sinti en Roma kinderen

De indrukwekkende fototentoonstelling 'In Memoriam. De gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen 1942-1945', die in 2012 te zien was in het Stadsarchief van Amsterdam, is vanaf woensdag 6 december minimaal een jaar te zien in kibboets Lohamei HaGeta'ot, waar zich het Itzhak Katzenelson Holocaust and Jewish Resistance Heritage Museum, Documentation and Study Center* bevindt.

Uit Israël kregen wij een impressie toegestuurd van de opening.

Onder grote belangstelling werd woensdag 6 december in het Ghetto Fighters Museum in Israël een Nederlandse tentoonstelling geopend. ‘In Memoriam, Deported and Murdered Jewish, Roma and Sinti Children, 1942-1945’, vijf jaar geleden te zien in het Stadsarchief van Amsterdam, is nu neergestreken in Israël. Naast Israëli’s (voor een groot deel Nederlanders die jaren geleden alija hebben gemaakt) was een groot contingent Nederlanders speciaal voor deze opening naar Israël gekomen.

Voor in de zaal werd eer betoond aan de onlangs overleden Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan: een foto, zijn naam in het Hebreeuws en het Nederlands, en een jaartijdkaars. Zonder Van der Laans inzet was deze tentoonstelling nu niet in Israël te zien geweest.

Ode aan Eberhard van der Laan

Eén van de sprekers was Freddy Hollander, voorzitter van de Collectieve Israël Actie, die de fondsenwerving voor dit project heeft verzorgd. “Als al deze kinderen de oorlog hadden overleefd,” zo vroeg hij zich af, “hoeveel van hen zouden zich dan na de oorlog in Israël hebben gevestigd?” Een hypothetische vraag natuurlijk, maar “de kinderen die dankzij het werk van Guus Luijters nu niet meer anoniem zijn, die nu een naam en een gezicht hebben gekregen, zijn thuisgekomen. Ze hebben als het ware alsnog alija gemaakt,” aldus Freddy Hollander.

Guus Luijters en Freddy Hollander (CIA)

Guus Luijters haalde een jeugdherinnering op en vertelde hoe hij als vierjarige, bij zijn vader achterop de fiets, een tochtje door Amsterdam maakte. Hij herinnert zich nog dat hem als klein jongetje al iets opviel. Zodra ze op het Waterlooplein en in de achterliggende straten fietsten, zag alles er zo anders uit. De gebouwen, de huizen - er was iets vreemds. “Waar is iedereen?” vroeg hij aan zijn vader. Het korte antwoord staat in zijn geheugen gegrift: “Weg.”

De basis van de tentoonstelling 'In Memoriam. De gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen 1942-1945' in Amsterdam vormde het ruim duizend pagina's tellende gelijknamige boek van schrijver en essayist Guus Luijters en onderzoekster Aline Pennewaard M.A.. In dit monumentale gedenkboek kregen in 2012 17.964 kinderen hun naam terug: van ieder kind zijn de naam, de geboortedatum en het adres opgenomen, alsmede de sterfdatum en -plaats. Bovendien kregen 3000 kinderen ook hun gezicht terug: van hen zijn foto’s achterhaald en afgebeeld. Tijdens en na de tentoonstelling kregen de samenstellers nog honderden foto's toegestuurd. Ze zijn als bijlage aan het boek toegevoegd, maar maken om praktische redenen geen deel uit van de tentoonstelling in Lohamei Ha'Getaot.

In Het Parool van 3 december 2017 verscheen begin deze week een artikel over de aanloop naar de expositie in Israël.